Wat is cultuurhistorisch erfgoed?

Cultuurhistorisch erfgoed is de verzamelnaam voor alles wat in de loop der geschiedenis door mensen is aangelegd en gemaakt. Het is dus de verzamelnaam voor archeologie, cultuurlandschap en monumenten. Ons erfgoed is belangrijk voor de identiteit en beleving van onze leefomgeving.

Aanwijzing van cultuurhistorisch erfgoed

Aanwijzing van Cultuurhistorisch erfgoed vindt plaats op initiatief van de overheid. U kunt niet (meer) zelf om aanwijzing vragen.

Archeologie

Een aantal archeologisch waardevolle gebieden is op grond van de Monumentenwet aangewezen tot rijksmonument. In het rijksmonumentenregister vindt u welke dit zijn. Het is ook mogelijk archeologische gebieden aan te wijzen als gemeentelijk monument. Sittard-Geleen kent echter geen gemeentelijke archeologische monumenten. In de gemeente Sittard-Geleen wordt het archeologische bodemarchief met name beschermd via het bestemmingplan. De basis voor de bescherming is gelegd in de Archeologische beleidskaart.

Rijksmonumenten

Rijksmonumenten worden door de rijksoverheid beschermd vanwege hun nationale cultuurhistorische waarde. Denk bijvoorbeeld aan de Petruskerk en het Kloosterkwartier in Sittard, het hoofdgebouw van de mijnen in Geleen en de kasteelruïne van van Born. Rijksmonumenten zijn vaak te herkennen aan een blauw-wit gekleurd schildje met een naar beneden wijzende punt. Overigens bezitten niet alle monumenten een schildje.

Gemeentelijke monumenten

Erfgoed; Schildje Gemeentelijk

Gemeentelijke monumenten worden door de gemeentelijke overheid beschermd en hebben een lokale cultuurhistorische waarde. In 2008-2009 heeft de gemeente een

groot aantal objecten aangewezen tot beschermd gemeentelijk monument. De basis voor deze aanwijzing wordt gevormd door de Erfgoedverordening Sittard-Geleen 2012
Op dit moment wordt gewerkt aan de aanwijzing van religieus erfgoed. Gemeentelijke monumenten zijn te herkennen aan een groen-wit gekleurd schildje met een naar beneden wijzende punt. In het Geo-info systeem Sittard-Geleen  of het Gemeentelijk Monumentenregister vindt u een overzicht van alle gemeentelijke monumenten. Door op het object te klikken kunt u de (redengevende) beschrijving van het pand raadplegen

Beeldbepalende panden

Naast de rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten zijn er objecten die een aanwinst vormen voor een straat of gebied, maar niet voldoende waardevol zijn om als monument te worden aangewezen. Deze objecten worden de beeldbepalende panden genoemd Het betreft ruimtelijk kenmerkende gebouwen die de (historische) ruimtelijke beleving en identiteit van de omgeving bepalen en deze een herkenbaar gezicht geven. Sittard-Geleen kent ruim 250 beeldbepalende panden. Bij herziening van het bestemmingsplan worden beschermde regels voor deze panden opgenomen.

Beschermde gezichten

Net als gebouwen en andersoortige objecten kunnen ook gebieden als een wijk, buurtschap of zelfs een heel dorp op de monumentenlijst geplaatst worden.
Beschermde stads- en dorpsgezichten zijn bijzonder en zeer waardevol vanwege hun ontwikkelingsgeschiedenis die terug te vinden is in onder meer de stedenbouwkundige en/of landschappelijke structuur, de bebouwing, de wegenstructuur en het groen.  Door een gebied aan te wijzen als beschermd stads- of dorpsgezicht worden de cultuurhistorische waarden vooropgesteld bij nieuwe ontwikkelingen.
De binnenstad van Sittard is van nationaal belang en daarom in 1972 door het rijk aangewezen rijksbeschermd stadsgezicht. De gemeente kent echter nog meer waardevolle ensembles en stads- of dorpsgezichten. Deze zijn weliswaar niet van nationaal belang, maar wel belangrijk voor de plaatselijke geschiedenis. Leyenbroek en Oud-Geleen zijn beide aangewezen tot beschermd gemeentelijk stads of dorpsgezicht gekregen. De basis voor deze aanwijzing wordt gevormd door de Erfgoedverordening Sittard-Geleen 2012. Voor de Sjpoarkolonie  Sjpoarkolonie en Sanderbout lopen de procedures voor aanwijzing. Broeksittard en de uitlopers van de binnenstad zijn ook geselecteerd en zullen nog worden aangewezen.

  • Overzicht stads-of dorpsgezichten. Door op het gebied te klikken kunt u de (waardestellende) beschrijving van het gebied raadplegen die ten grondslag ligt aan de aanwijzing.

Monumentale bomen , groen- en landschapsmonumenten

Groen- en landschapsmonumenten is een betrekkelijk nieuw fenomeen in de monumentenzorg.
Er is echter ook landelijk steeds meer aandacht voor het cultuurlandschap en cultuurhistorisch waardevolle groenelementen.

Bomen

Historisch waardevolle bomen en groenelementen zijn belangrijk voor de belevingswaarde en identiteit van de omgeving. De bescherming van monumentale en waardevolle bomen is geregeld in de specifieke bepalingen (kapverordening) van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Het is slechts in uitzonderlijke gevallen toegestaan om een monumentale boom te kappen. Ook wordt de omgeving van de boom in principe beschermd in het bestemmingsplan. Eind 2013 wordt door de gemeenteraad een lijst met monumentale en waardevolle bomen vastgesteld. Dit is een eerste opzet die zich beperkt tot de bomen die zijn geplaatst in het openbare gebied. De bomenlijst zal begin 2014 op de website van de gemeente te raadplegen zijn. De bescherming zal in tweede instantie worden uitgebreid naar bomen op particulier eigendom. Vandaar dat dit overzicht nog niet geheel dekkend is.

Overige waardevolle groen- en landschapselementen

De gemeentelijke kapverordening biedt geen bescherming aan andere natuurhistorisch en cultuurhistorisch waardevolle groenelementen, zoals hoogstamboomgaarden, houtwallen, haagbeplanting, historische terrein- en erfafscheidingen, historische erfbeplantingen en tuin- of landschapsparken. Het is de bedoeling om deze elementen in toekomst te beschermen in het bestemmingsplan. Voor het buitengebied is dit al grotendeels gebeurd Komende jaren zullen via inventarisaties alle cultuur- en natuurhistorisch waardevolle groen- en landschapselementen in beeld worden gebracht en via het bestemmingsplan worden beschermd.

Verbreding erfgoed

Tot voor kort concentreerde de monumentenzorg zich vooral op losse objecten. Er heeft echter een verbreding plaatsgevonden naar gebiedsgerichte erfgoedzorg. De ruimtelijke erfgoedzorg staat voor een deel echter nog in de kinderschoenen. Komende jaren zullen via inventarisaties waardevolle ruimtelijk-historische zaken in beeld worden gebracht en zal bescherming (o.a. via o.a. het bestemmingsplan en welstandsbeleid) gaan plaatsvinden.